Εφηβεία!!

από Δρ Βάσω Παπαβασιλείου MD PhD

Ήδη η λέξη, δείχνει του νέου ανθρώπου τη ψυχή να καλπάζει σ’ άλογα καθαρόαιμα, ανυπότακτα. Είχα αποφασίσει να ξεκινήσω τον διάλογό μας τονίζοντας, πως τα νειάτα είναι γνήσια, ειλικρινή, ιδεαλιστικά, πως δεν έχουν ακόμα προσγειωθεί και βάσει σωρείας στοιχείων από πολλούς επιστήμονες δεν αφήνεται καμιά αμφιβολία για την μη ωριμότητα του εφήβου.

Μελετώντας εντατικά είναι αλήθεια ότι διαπιστώνουμε πως αφού η εφηβεία σημαίνει σωματική και ψυχική διαφοροποίηση, δικαιούται παράλληλα με τις ταχείες βιολογικές ψυχολογικές και κοινωνικές αλλαγές να έχει ιδιαιτερότητες που απαιτούν εξειδίκευση χειρισμών, γνώσεων και ικανοτήτων, για να βοηθηθούν οι έφηβοι στην διαδικασία της ψυχολογικής ωρίμανσης. Εκείνο όμως που βρίσκω ανεπίτρεπτο, είναι οι έστω και μικρότερες ακόμη παρωπίδες που φοριούνται «ανέμελα», άγνωρα, απρογραμμάτιστα από το περιβάλλον του εφήβου αλλά και ανταγωνιστικά αφ’ ενός από τις κοινωνικές και πολιτικές επιστήμες από τη μια, και τις φυσικομαθηματικές και την ιατρική από την άλλη.

Πρέπει η περίοδος της εφηβείας με όλα τα υπέροχα αλλά και τα δύσκολα που μπορεί να φτάσουν στην καταστροφή του έφηβου, να αντιμετωπισθεί σφαιρικά, σε μια σύμπραξη όλων των επιστημών και όλων των παραγόντων με ανταλλαγή γνώσεων, ομόνοια, με στόχο πάντοτε την φυσιολογική εξέλιξη του νέου ατόμου μακριά από εγωισμούς, αυτοπροβολή και γενικά το χείριστο, δηλαδή μακριά από όψιμη αλλά όχι ασυνήθη επικίνδυνη ανωριμότητα εμάς των ενηλίκων.

Δηλαδή βασικά προτείνω και επιμένω σε μια ειδική υποστηρικτική ομάδα. Η Ομάδα αυτή θα είναι στη διάθεση του εφήβου και της οικογένειάς του, θα ελέγχει το περιβάλλον θα εισάγει ή θα προβάλλει μοντέλα προτύπων π.χ. ΜΜΕ.

Στάδια εφηβείας:

1. Πρώτη εφηβεία

2. Μέση εφηβεία

3. Όψιμη ή τελική εφηβεία

4. Μετεφηβεία

1. Η πρώτη εφηβεία ξεκινά συνήθως γύρω στα δέκα χρόνια ζωής. Εδώ αρχίζουν να εμπεδώνονται τα δευτερεύοντα σωματικά χαρακτηριστικά του φύλου με την επίδραση των ορμονών.

Οι γονείς καλούνται χωρίς ειρωνεία και εντελώς φυσιολογικά να ενημερώσουν το παιδί. Μεγάλο ρόλο παίζει το σχολείο και οι παιδίατροι των παιδιών. Για το μάθημα της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης επανέρχομαι και τονίζω μη μείνετε θεατές. Φροντίστε να παρέμβετε ώστε μια άριστη υποστηρικτική ομάδα επιστημόνων σε συνεργασία και με έλεγχο από το υπουργείο παιδείας, και διακριτικό δε έλεγχο από εσάς, να αναλάβει την ενημέρωση των παιδιών σας στηριγμένη στα νάματα των ριζών του τόπου μας. Κατ’ αυτή την περίοδο κρίνεται η σχέση γονέων παιδιών.

Πρέπει οι γονείς αφήνοντας πάντα ανοικτή την πόρτα της αγάπης τους, κρατώντας την ισορροπία, να παραχωρούν μια σταδιακά αυξανόμενη ελευθερία εμπνέοντας στον έφηβο όμως υπευθυνότητα και θέτοντας όρια. Αυτά τα όρια θα επιτρέψουν στο παιδί μας να χαρεί την εφηβεία του χωρίς τον κίνδυνο μεταδοτικών ασθενειών και ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης.

Σ’ αυτή την περίοδο ο συνειρμός είναι ακόμα ανώριμος Τα παιδιά χρειάζονται το συγκεκριμένο παράδειγμα μας. Άμεσα πρότυπα τα οποία εξιδανικεύουν είναι ο «δυνατός» πατέρας, η «ωραία» μητέρα με τους οποίους θα μπορούσε να είναι και ανταγωνιστές ή ρομαντικά εξιδανικευμένος ο δάσκαλος ή ο καθηγητής, ηθοποιοί, τραγουδιστές, αθλητές. Καμία αντίρρηση αν ο βίος και η πολιτεία των αντίστοιχων προτύπων συνάδει με μια ισορροπημένη εξέλιξη των παιδιών μας. Εδώ χρειάζεται η ενεργή παρέμβασή σας ώστε τα πρότυπα και τα είδωλα των παιδιών να χρησιμοποιηθούν σωστά ιδίως από τα ΜΜΕ ώστε να προωθήσουν εποικοδομητικές συνήθειες στους έφηβους και να σταθούν ασπίδα στους εθισμούς π.χ. Παγδατής και ναρκωτικά.

Όσο παράξενο και αν φαίνεται μετά από το στάδιο των δεκαοκτώ μηνών ως τεσσάρων ετών αυτό τώρα το στάδιο της πρώτης εφηβείας είναι εκείνο όπου το παιδί μαθαίνει ή επαναλαμβάνει και εμπεδώνει για όλη την υπόλοιπη του ζωή με πρότυπο την οικογένειά του- έστω και αν τώρα δεν το δείχνει- κανόνες προσωπικής σωματικής υγιεινής (δόντια, νύχια, γεννητικές πτυχές) αλλά και καθαρού ευάρεστου οικιακού περιβάλλοντος.

2. Μέση εφηβεία: Η μέση εφηβεία είναι βασικά αυτό που κατ’ ακρίβεια εννοούν όλοι όταν μιλούν για τους έφηβους. Ηλικία δηλαδή μεταξύ 13 έως και 18 και 19 χρονών ανάλογα. Οι έφηβοι αυτοί γεννημένοι σε μια καταναλωτική κοινωνία όπου οι θεσμοί έχουν τραυματιστεί θανάσιμα αισθάνονται βαθιά δυσαρέσκεια και απογοήτευση για το μεγάλο ποσοστό απρόσωπο της κοινωνίας γύρω τους. Βλέπουν πρότυπα αδέξια οι οποίοι έχουν στα χέρια τους την δύναμη τους πόρους και τους τρόπους με τα οποία διαιωνίζουν την κοινωνική οργάνωση του χθες. Παρά ταύτα αυτοί οι νέοι που δεν έχουν πια χρόνο να παίξουν, να διασκεδάσουν όμορφα οι ακόμα και χρόνο να ερωτευθούν κατά βάθος σέβονται στα πλαίσια των προτύπων στοιχεία με αιώνια αξία, που δεν φθείρονται ούτε καν θίγονται από το χρόνο και τις περιστάσεις: η αλήθεια, η ειλικρίνεια, η φιλαλληλία, η αγάπη, η εργατικότητα, η δημιουργία.

Εχθροί σ’ αυτές τις αναλλοίωτες αξίες αποτελούν πρώτον: η προσπάθεια του έφηβου να «ανήκει». Γι’ αυτό αναγκάζεται να υποταχθεί σε οτιδήποτε επιβάλει η κλίκα και συνήθως ο ένας ή μία συνομήλικος που τη δικτατορεύει. Το μόνο όπλο που διαθέτουμε γονείς και ειδικοί, είναι η στήριξη της αυτοεικόνας του παιδιού η θετική επανατροφοδότηση με προβολή των ικανοτήτων που διαθέτει και η ενεργή παρέμβασή μας στα ΜΜΕ ώστε όπως προείπαμε να προβάλλονται τα σωστά πρότυπα. Άλλο όπλο η σωστή ανάπτυξη των παιδιών – σωματική – ώστε με τη βοήθεια των ειδικών να πλησιάζει έστω και κατά το ελάχιστο τα πρότυπα της εποχής χωρίς υπερβολές οι οποίες στα κορίτσια μπορεί να φτάσουν μέχρι νευρογενή ανορεξία. Διατροφικοί κανόνες υγιεινής διατροφής μείωση των έτοιμων φαγητών το δικό μας παράδειγμα θα κατατεθούν σαν πρότυπα για τη μετέπειτα ζωή του παιδιού.

Η περίπτωση κάθε έφηβου ή έφηβης εξατομικεύεται.

Τα ειδικά προβλήματα των εφήβων αντιμετωπίζονται όταν είναι χρόνια, από ειδικούς παιδιάτρους πάντα σε συνεργασία τα αιφνίδια προβλήματα επίσης. Ειδική διατροφή και παρακολούθηση και ψυχοσωματική τονίζω το ψύχο – χρειάζονται οι αθλητές - πρωταθλητές ώστε ναι μεν να αποδίδουν αλλά όχι ακολουθώντας ακραία πρότυπα, γινόμενοι κουρδιστά ρομπότ με απόδοση ολκής να ανακαλύψουν κάποτε ότι δεν βίωσαν καθόλου τη ζωή τους. Προσοχή στα συμπληρώματα διατροφής. Απαγορεύονται τα αναβολικά.

Στον αγώνα δρόμου που οι έφηβοι και οι έφηβες κάνουν παρατηρείται το σύνδρομο της χρόνιας κόπωσης που μπορεί να υποδυθεί οποιοδήποτε σωματικό σύμπτωμα. Θυμηθείτε το. Θα σύστηνα αιματ. εξετάσεις σε ένα έφηβο που έχει μείωση της απόδοσής του στο σχολείο. ( γενική αίματος, σίδηρο ορού, σάκχαρο αίματος, ή και εξειδικευμένες) όπως και οφθαλμολογική και ακουολογική.

Η εφηβιατρική συνέντευξη: Ανάπτυξη εμπιστοσύνης με τον έφηβο. Εξειδικευμένες ερωτήσεις περιεκτικές που καλύπτουν όλο το πεδίο της ανάπτυξης αλλά και τα προεξάρχοντα συμπτώματα θα αποτελέσουν τον σκελετό με σαφείς ερωτήσεις για χρήση ουσιών ενεργό σεξ ή σεξουαλική κακοποίηση. Πάντοτε προειδοποιούμε τους έφηβους για τις αντιδράσεις ανώριμων συνομήλικων όταν ασχοληθούμε με θέματα που προάγουν την ψυχοσωματική υγεία άρα και την ελευθερία τους άρα την μη εξάρτησή τους από αυτούς. Σε ειδικές περιπτώσεις προτρέπουμε τον ίδιο τον έφηβο να καταγγείλει γεγονότα. Κατά τη μέση εφηβεία αυξάνεται η αφηρημένη σκέψη του νέου κάτι που διευκολύνει τον συνειρμό και τη λογική.

Όπως αναφέρουν οι ειδικοί με την όψιμη ή τελική εφηβεία ολοκληρώνεται η εφηβεία και επιτυγχάνονται τρεις βασικές επιδιώξεις:

(α) η ανεξαρτητοποίηση από τους γονεϊκούς δεσμούς της παιδικής ηλικίας καθώς και η απελευθέρωση από τις συγκρούσεις της εποχής εκείνης, όταν οι γονείς λειτουργούσαν ως τα πιο σημαντικά αντικείμενα επιθετικών και σεξουαλικών τάσεων,

(β) η ικανότητα λειτουργίας σε ένα γεννητικό σεξουαλικό επίπεδο για να ολοκληρωθούν τα σεξουαλικά συναισθήματα με τρυφερότητα, συμπάθεια και ώριμη αγάπη και

(γ) η διαμόρφωση μιας σταθερής ταυτότητας – που είναι μια πολύπλοκη έννοια ατομικής ταυτότητας, μια συνέχεια της προσωπικής ιστορίας του κάθε ατόμου, ως και μια εσωτερική αίσθηση του «ανήκειν» σε μια ομάδα. Οι σεξουαλικές σχέσεις αλλάζουν σε ποιότητα, παύουν να είναι εγωκεντρικές και αρχίζουν να έχουν διάρκεια και σοβαρότητα. Παλαιότερα 18 – 20 ήταν η ηλικία για γάμο, πράγμα που κατά κανόνα δεν συμβαίνει σήμερα.

Νεώτερες μελέτες καταγράφουν την φάση μετεφηβεία.

Η μετεφηβική ηλικία αποτελεί φαινόμενο της σύγχρονης δυτικής κοινωνίας και αναφέρεται σε νεαρούς ενήλικους, οι οποίοι λόγο συνθηκών που επιβάλλει η σύγχρονη κοινωνία, όπως μακροχρόνιες σπουδές με εξάρτηση από τους γονείς τους. Έτσι τα νεαρά αυτά άτομα βρίσκονται σε μια παρατεταμένη μεταβατική φάση, που για άλλα είναι δημιουργική, ενώ για άλλα συγχυτική εφόσον τα όρια και οι ρόλοι δεν είναι σαφώς ξεκαθαρισμένοι.

Είναι πραγματικότητα ότι τα ΜΜΕ επηρεάζουν τους εφήβους;

Ναι- με μια ποικιλία σημαντικών και συχνά ύπουλων τρόπων. Τα παιδιά και οι έφηβοι καταναλίσκουν περισσότερη ώρα μπροστά στην τηλεόραση παρά στη σχολική αίθουσα (15000 ώρες έναντι 12000 ωρών). Μέχρι να φτάσουν στην ηλικία των 70 ετών, οι σημερινοί έφηβοι θα έχουν καταναλώσει περίπου 7 –10 χρόνια από τη ζωή τους παρακολουθώντας τηλεόραση. Έτσι, απλά και μόνο από χρονικής απόψεως, τα ΜΜΕ είναι εξαιρετικά σημαντικά, ακόμα και στην περίπτωση που δεν θα είχαν άλλη επίδραση. Λόγω του ότι παρεκτοπίζει άλλες, πιο ενεργές δραστηριότητες, ο ημερήσιος χρόνος παρακολούθησης τηλεόρασης συσχετίζεται με την παιδική και εφηβική παχυσαρκία.

Βασικό σύμβολο της σημερινής εποχής είναι οι Ηλ. Υπ. Παρά την χρησιμότητά τους δεν πρέπει να επιτρέψουμε να προσωποποιηθούν σε πρότυπα τα οποία προσφέρουν μια εκφυλισμένη κάποτε αδιάκοπη ροή πληροφοριών χωρίς νόημα. Είναι κατ επείγον τα ανθρώπινα πρότυπα γονέας και δάσκαλος να καταβάλουν προσπάθεια για εξισορρόπηση της γνώσης τεχνολογικής και κοινωνικής.

Γιατί υπερτόνισα την επιρροή των ΜΜΕ και των Η Υ – στον ρόλο του δικτάτορα αρχηγού της κλίκας; Διότι ο άνθρωπος μπορεί μέχρι και στο άμεσο παρελθόν να γνωρίζαμε τον ρόλο της κληρονομικότητας, των ουσιών ντοπαμίνη και σεροτονίνη στη διαμόρφωση και οργάνωση της συμπεριφοράς αλλά ΣΗΜΕΡΑ συνειδητοποιούμε ότι αφού περιοχές του νεόφλοιου του εγκεφάλου γίνονται δέκτες επίκαιρων πληροφοριών και ότι ο εγκέφαλος γενικά διαθέτει ένα σύνολο δισεκατομμυρίων νευρώνων ειδικευμένων (α) στην γρήγορη και πιστή μεταφορά σημάτων πληροφοριών και (β) στο να δίνουν εντολές στον άνθρωπο για βουλητική δραστηριότητα άρα μέσω αυτών οργανώνει έτσι και τη συμπεριφορά του. Η ταχύτητα αναπτύξεως είναι τόσο μεγαλύτερη, όσο πιο νέο είναι το άτομο. Η οργάνωση της ανθρώπινης συμπεριφοράς γίνεται με μια συνεχή δυναμική και εκλεκτική ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ εγκεφάλου κάθε ατόμου και του εξωτερικού και εσωτερικού του περιβάλλοντος (μνημονική παρακαταθήκη). Σύμφωνα με αυτές τις απόψεις ένα παιδί δεν μπορεί ποτέ να είναι ένας γεννημένος θύτης, γιατί η ανθρώπινη συμπεριφορά, καλή ή κακή, μαθαίνεται και επηρεάζεται από το περιβάλλον και τα πρότυπα, δεν κληρονομείται.

Διάφορα οικονομικά πολιτικά ή διακρατικά συμφέροντα με την μέθοδο της διαφήμισης ή της προπαγάνδας, παρεμβαίνουν στην μνημονική παρακαταθήκη των εφήβων, επίσης προσπαθούν να μειώσουν – αμβλύνουν την εγρήγορση ή συνείδηση αλλά ακόμα και τη μνήμη ανθρώπων ή λαών ώστε με τον τρόπο αυτό να παρεμβαίνουν στην βούληση και κατευθύνουν την τελική απόφαση άρα με την απίστευτη αυτή μοντέρνα μέθοδο νικούν και επιβάλλονται αναίμακτα στους έφηβους ή στους λαούς που οι κύριοι υπεύθυνοι δεν φρόντισαν να ενισχύσουν την άμυνά τους.

Κύριοι υπεύθυνοι: γονείς, εκκλησία, σχολείο, κρατικές υπηρεσίες.

Σε ώρες δύσκολες σας διαβεβαιώ πως όταν όλα τα πιο πάνω εκλείψουν ή είναι σχεδών απόντα την ώρα που το αεροπλάνο της ζωής μας παρουσιάζει παράξενους κριγμούς και αναταράξεις, εκείνη την ώρα μόνο η μυστική προσευχή δίνει δύναμη. Μπορούμε να ομολογήσουμε πίστη μπροστά στον έφηβο γιο και στη έφηβη κόρη μας. Μ’ αυτό το πρότυπο ότι και να συμβεί τα παιδιά μας δεν θα είναι ποτέ μόνα.