ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ

Η ικανότητα αυτή εξαρτάται από πολλούς παράγοντες και πρωτίστως από την ιδιοσυγκρασία του παιδιού και των γονέων του. Πολλές, μα πολλές μητέρες μου λένε «μοιάζει με τον πατέρα του, δεν μιλάει πολύ...», «δεν μου λέει τί εχει» συνεχίζουν. Και πολλοί γονείς αναρωτιούνται γιατί το παιδί τους μπορεί να μην κοινωνικοποιείται όταν οι ίδιοι μπορεί να μην είναι ιδιαίτερα κοινωνικοί, είτε λόγω δουλειάς είτε λόγω χαρακτήρα. Εδώ για να έχουμε αλλαγή στο παιδί, όπως και σε πολλές άλλες περιπτώσεις, πρέπει να μάθουν να αλλάζουν οι ίδιοι οι γονείς, να μάθουν οι ίδιοι να κοινωνικοποιούνται.

Η κοινωνικότητα, η κοινωνική επικοινωνία, προϋποθέτει την αρχή της αμοιβαιότητας , της κοινωνικής αλληλεπίδρασης, της κοινωνικής διάδρασης. Κοινωνικότητα δεν είναι ένα παιδί να παίζει με ένα άλλο στο ίδιο τραπέζι, αλλά να παίζουν μαζί!

· Αμφίδρομη κοινωνική διάδραση σε απλά λόγια, σημαίνει να ρίχνεις την μπάλα στο παιδί και να στην ρίχνει πίσω, με σκοπό και στόχο. Σημαίνει ότι περιμένει την δική σου αντίδραση σε μια δική σου δράση. Σημαίνει ότι υπάρχει ΠΡΟΣΜΟΝΗ, αναμονή της δικής σου αντίδρασης. Ένα μικρό παράδειγμα με τις σαπουνόφουσκες: κάνεις σαπουνόφουσκα και το παιδάκι ενθουσιάζεται. Κάνεις άλλη μία και πάλι χαίρεται. Περιμένει την επόμενη... Εσύ όμως αργείς, σκόπιμα. Τότε αρχίζει να σε παρακινεί να κάνεις άλλη, με χειρονομίες, ομιλία κλπ. Σε περιπτώσεις κοινωνικής δυσχέρειας, όπως στις Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές και τον Αυτισμό, η ικανότητα αυτή είναι επηρεασμένη άλλοτε σε άλλο βαθμό.

· Η κοινωνική επικοινωνία σημαίνει ότι υπάρχει ικανός συνδυασμός χειρονομιών (πχ παλαμάκια), εκφράσεων προσώπου (πχ χαμόγελο με στόχο και συναίσθημα) και ομιλίας-φωνής, ανάλογα με το ηλικιακό και νοητικό επίπεδο του παιδιού. Το σημαντικότερο ίσως σημείο όμως είναι η παρουσία πραγματικής, ουσιαστικής βλεμματικής επαφής, με συντονισμό βλέμματος κατά τη διάρκεια των δράσεων,κινήσεων, όταν πχ το παιδί ζητάει κάτι, να σε κοιτάει στα μάτια, να μην έχεις την αίσθηση ότι δεν υπάρχεις γιαυτό, παρόλο που σε χρησιμοποιεί με κάποιο τρόπο. Σημαίνει ότι όταν τον/την φωνάζεις, γυρίζει τουλάχιστον στα πρώτα 2 καλέσματα με το όνομά του, νοουμένου ότι το παιδί δεν πάσχει από βαρηκοία κλπ. Η ομιλία του, εφόσον υπάρχει, δεν πρέπει να είναι μονότονη αλλά να έχει μουσικότητα, χρώμα και συναίσθημα και όχι ρομποτική και να μην περιορίζεται σε χρηστικές εκφράσεις πλέον στην σχολική ηλικία.

· Η κοινωνική έναρξη αναφέρεται σε γενικές γραμμές, σε κοινωνικές λειτουργίες που αφορούν την έναρξη μίας γενικότερης κοινωνικής διάδρασης. Πχ όταν μπαίνουμε σε ένα σπίτι λέμε «Καλησπέρα», δίνουμε το χέρι για χειραψία, χαμογελούμε και επίσης κοιτάμε τον άλλο στα μάτια. Σκεφτείται πόσο πολύπλοκη είναι αυτή η διαδικασία: Περιέχει Ομιλία, χειρονομία με επαναλαμβανόμενη κίνηση δηλαδή την χειραψία, σύσπαση προσωπικών μυών, δηλαδή χαμόγελο, και συντονισμό-ενσωμάτωση βλέμματος προς το άτομο που χαιρετάμε. Και όλα αυτά γιατί? Είναι πραγματικά χρήσιμα? Η απάντηση είναι Όχι, δεν είναι χρηστικά δηλαδή δεν μας χρησιμεύουν για να επιβιώσουμε αντικειμενικά, πρακτικά, δεν μας δίνουν να φάμε ή να πιούμε. Αλλά είναι κοινωνικά απαραίτητα. Δηλαδή είναι κοινωνικά οριζόμενα. Ένα άτομο που δεν ακολουθεί τις κοινωνικές επιταγές, θα δυσκολευτεί να ενσωματωθεί και να έχει αυτά που θέλει στη ζωή του, σύμφωνα με τα σημερινά δεδομένα τουλάχιστον στην Ελλάδα. Σκεφτείτε όμως λίγο την περίπτωση της Ιαπωνίας: Εκεί δεν κάνεις κατανάγκη χειραψία, δεν κοιτάς ποτέ απότομα απευθείας στα μάτια, δεν έχεις σωματική επαφή γενικά εύκολα, ούτε χαμογελάς εύκολα χωρίς να ξέρεις τον άλλο. Άλλα τα πολιτισμικά δεδομένα είναι ιδιαίτερα σημαντικά για την κοινωνικότητά μας όπως θα δούμε παρακάτω επίσης.

· Σε αυτά τα πλαίσια παρατηρούμε και την αμοιβαία ευχαρίστηση σε μία δράση, πχ να γελάνε μαζί για κάτι ευχάριστο ή αστείο ή ένα παιχνίδι. Γενικά σημειώνουμε θετικά την πραγματική ανταλλαγή συναισθημάτων σε μία κοινωνική συναλλαγή.

Πολλοί γονείς έρχονται και με ρωτούν αν φταίνε οι ίδιοι, που δεν παίζουν με τα παιδιά τους, αν φταίει η μπείμπισίττερ που δεν ασχολείται, η τηλεόραση που κάθονται με τις ώρες μπροστά ή αν υπάρχει κάτι στην οικογένεια. Πράγματι, σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί υπεύθυνη κατάσταση να μην είναι μόνο κάποια ψυχική νόσος ή Διάχυτη Αναπτυξιακή Διαταραχή αλλά μία πολιτισμική αποστέρηση. Σε όλες τι περιπτώσεις το ερώτημα είναι όμως, από δω και πέρα....

ΤΙ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ;

· Παίξτε μαζί με τα παιδιά σας, τόσο στο σπίτι, όσο και στην παιδική χαρά. Μην περιμένετε ότι θα μάθουν το παιχνίδι, το αμφίδρομο κοινωνικό παιγνίδι εννοούμε, στο νηπιαγωγείο ή στο σχολείο. Το σχολικό περιβάλλον θα έχει συνήθως θετική επίδραση μεν, αλλά όχι όσο μπορούν θετικοί να είναι οι ίδιοι οι γονείς με το παιδί, με τους οποίους το παιδί μπορεί να «εξασκηθεί» στην κοινωνικότητα, παίζοντας τα ίδια παιγνίδια που θα παίξει με τα άλλα παιδιά.

· Εντάξτε το σε μία ομάδα,πχ ποδοσφαίρου ή σε ένα ομαδικό επιτραπέζιο παιγνίδι.

· Βοηθήστε το να αντιληφθεί τους κανόνες ενός παιγνιδιού και πως πρέπει να το παίζει.

· Μπορείτε να καλέσετε φίλους τους στο σπίτι μετά να παίξουν ακριβώς αυτά τα παιγνίδια.

· Μειώστε τον χρόνο της τηλεόρασης, στα 40’ λεπτά ημερησίως! Τα παιδιά είναι συνήθως ξύπνια στο σπίτι περίπου 7 ώρες , αν πούμε ότι έρχονται από το σχολείο πίσω στις 2 και κοιμούνται στις 9 μμ. Είναι εγκληματικό να περνάνε τις 3-4 ώρες μπροστά σε ένα κουτί. Αν μάλιστα αναλογιστούμε ότι άλλες 2 ώρες περίπου τους παίρνει για να φάνε και να ντυθούν,τότε η πραγματική τους κοινωνικοποίηση είναι ελάχιστη!

· Βγείτε έξω από το σπίτι και ρωτήστε τους για τα πράγματα γύρω σας, για τη γειτονιά σας, για τους ανθρώπους, τα αντικείμενα. Και κυρίως για τα συναισθήματα που τους δημιουργούν.